Wyrok

Wyrok, I C 1495/25, Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu, 13 października 2026

Sąd
Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu
Wydział
I Wydział Cywilny
Sygnatura
I C 1495/25
Data
13 października 2026
Skład
Michał Przybył (przewodniczący)

WYROK WSTĘPNY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

13 października 2026 r.

Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu, Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Michał Przybył

Protokolant: sekretarz sądowy Patrycja Bonisławska-Dębniak

po rozpoznaniu 13 października 2026 r. w Poznaniu

na rozprawie

w sprawie z powództwa F. J.

przeciwko U. J., V. B.

o zachowek

uznaje, że wydziedziczenie powoda zawarte w testamencie spadkodawcy D. J. z 29 września 2022 r. było nieważne a roszczenia powoda jest usprawiedliwione co do zasady.

sędzia Michał Przybył

UZASADNIENIE

wyroku wstępnego z 13 października 2026 r.

Pozwem z 22 grudnia 2025 r. F. J. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od U. J. i V. B. kwoty 31250 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu, tytułem zachowku po spadkodawcy D. J.. W uzasadnieniu wskazał m.in., że wydziedziczenie zawarte w testamencie spadkodawcy z 29 września 2022 r. było bezskuteczne. W odpowiedzi na pozew z 3 kwietnia 2026 r. pozwane U. J. i V. B. – spadkobierczynie po D. J. – wniosły m.in. o oddalenie pozwu, wskazując na skuteczność wydziedziczenia.

W dalszym toku postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska i wniosły o wydanie wyroku wstępnego.

STAN FAKTYCZNY

U. J. i V. B. są spadkobierczyniami D. J., zmarłego 14 lipca 2023 r., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań-K. Miasto w Poznaniu w sprawie I Ns 123/24. Podstawą dziedziczenia po zmarłym był testament notarialny sporządzony 29 września 2022 r. W tym testamencie w § 3 ust. 1 zawarto wydziedziczenie F. J. wskazując, że uporczywie nie dopełniał względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych, w szczególności nie interesował się losem spadkodawcy ani stanem jego zdrowia, nie świadczył pomocy w trudnych sytuacjach życiowych, nie pomagał jemu w czasie choroby, nie odwiedzał spadkodawcy w czasie świat, nie utrzymuje i nigdy nie utrzymywał kontaktów ze spadkodawcą. W kolejnym akapicie spadkodawca D. J. wskazał, że nie poznał swojego syna F. J., jego ojcostwo zostało ustalone przez Sąd wyrokiem zaocznym wydanym przez Sąd Powiatowy dla miasta G. w Poznaniu 20 lipca 1970 r. i spadkodawca nigdy nie próbował nawiązać kontaktu z synem i nigdy się z nim nie spotkał. F. J. jest synem D. J..

Okoliczności bezsporne , a nadto: akt urodzenia F. J. (k. 11-11v), akt małżeństwa D. J. i U. J. (k. 12), postanowienie Sądu Rejonowego Poznań-K. Miasto w Poznaniu w sprawie I Ns 123/24 wraz z postanowieniem o sprostowaniu (k. 13-14), testament spadkodawcy z 29 września 2022 r. (k. 15-16v),

F. J. rozmawiał na temat ojca z bratem G. J.. Do śmierci D. J., powód nie spotkał się z ojcem, ani nie kontaktował się z nim telefonicznie. D. J. oraz U. J. kwestionowali ojcostwo D. J. nad F. J..

Dowód: zeznania F. J. (k. 125), zeznania świadka G. J. (k. 121), zeznania świadka B. B. (k. 121) zeznania pozwanej U. J. (k. 125), zeznania pozwanej V. B. (k. 125)

OCENA DOWODÓW

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie bezspornych twierdzeń stron oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów prywatnych, wydruków stanowiących inny dowód zgodnie z art. 309 k.p.c., a także przesłuchania świadków G. J., B. B. oraz powoda i pozwanych.

Sąd uznał za wiarygodne wszelkie dokumenty przedłożone w toku postępowania zarówno te prywatne oraz urzędowe, jak i wydruki stanowiące inny dowód w postępowaniu zgodnie z art. 309 k.p.c. strony nie kwestionowały prawdziwości ani autentyczności złożonych do akt dokumentów.

Zeznania Świadków G. J., jak i B. B. były w zakresie faktów istotnych dla wydania wyroku wstępnego – skuteczności wydziedziczenia – były spójne i wiarygodne. Jednolicie pozwalały odtworzyć wersję, w której powód i spadkodawca nie mieli kontaktu, ewentualne próby jego zbudowania były ze strony powoda, lecz okazały się nieskuteczne.

Zeznania powoda oraz pozwanych w zakresie niezbędnym dla wydania wyroku wstępnego były wiarygodne i w istocie spójne. U. J. wprost wskazywała na rozprawie, że powód nie jest prawdziwym synem D. J.. Podawała, że spadkodawca został wrobiony w ojcostwo. F. J. przedstawiał rozmaite próby kontaktu z ojcem zakończone fiaskiem, jednak nie miało to znaczenia dla ustalenia zasady odpowiedzialności i nie podlegało ocenie na tym etapie.

STAN PRAWNY

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie co do zasady odpowiedzialności – wydziedziczenie powoda było nieważne i nie wywołało skutku. Zgodnie z art. 318 § 1 k.p.c. sąd, uznając roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie, może wydać wyrok wstępny tylko co do samej zasady, co do spornej zaś wysokości żądania - zarządzić bądź dalszą rozprawę, bądź jej odroczenie. Charakter postępowania o zachowek i konieczność obszernych ustaleń faktycznych i prawnych co do substratu zachowku oraz sporności kwestii wydziedziczenia, zasadnym było w ocenie Sądu rozpoznanie i rozstrzygnięcie wstępnie o zasadności roszczenia o zachowek.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na warunki skutecznego wydziedziczenia spadkobiercy. W judykaturze podkreśla się, że warunkiem sine qua non pozbawienia uprawnionych prawa do zachowku jest określenie w testamencie przyczyny wydziedziczenia. Wynika to z art. 1009 k.c. Jednakże powszechnie przyjętym jest, że motywacje spadkodawcy muszą być wyraźnie wyrażone w testamencie oraz oczywiście istnieć w rzeczywistości. Przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z treści testamentu. Tym samym podstawą do ustalenia przyczyny wydziedziczenia może być tylko treść testamentu, w którym spadkodawca ma obowiązek określić powody swojego rozporządzenia pozbawiającego wydziedziczonego zarówno prawa do spadku, jak i prawa do zachowku. Nawet bowiem, gdyby w rzeczywistości istniała przyczyna uzasadniająca wydziedziczenie, ale spadkodawca tej przyczyny nie wskazał w testamencie jako podstawy wydziedziczenia, rozrządzenie spadkodawcy w tym zakresie nie byłoby skuteczne. (patrz wyrok SA w Warszawie z 14.11.2014 r., VI ACa 109/14, LEX nr 1661257). D. J. w testamencie z 29 września 2022 r. wskazał przyczynę, odwołując się do treści art. 1008 k.c. oraz podając niezbędne egzemplifikacje niedopełnionych przez uprawnionego do zachowku obowiązków. Samo posłużenie się słowami ustawy nie byłoby wystarczające, jednakże spadkodawca na tym nie poprzestał.

Skoro przyczyna wydziedziczenia wynika z testamentu i spełnia wymóg formalny z art. 1009 k.c. to w kolejnym kroku niezbędna jest weryfikacja rzeczywistego wystąpienia przesłanego wskazanych przez spadkodawcę. Ciężar dowodu zaistnienia faktów uzasadniających podstawę wydziedziczenia spoczywa na pozwanych w procesie o zachowek, albowiem to oni z faktu wydziedziczenia wywodzą skutki prawne ( vide art. 6 k.c.) Jednakże, udowodnienie, że niedopełnienie obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy zostało wywołane jego (spadkodawcy) naganną postawą, należy do powoda (art. 6 k.c.). ( vide wyrok SN z 9.09.2022 r., II CSKP 323/22, OSNC 2023, nr 5, poz. 49.).

Regułą polskiego prawa spadkowego jest wolność testowania. Podlega ona jednak ograniczeniom, nie będąc niczym nieograniczoną swobodą dysponowania majątkiem na wypadek śmierci. Spadkodawca dla ograniczonego kręgu najbliższych osób, w tym dzieci, ma obowiązek pozostawienia pewnej części swojego majątku. Nie ma konieczności zadysponowania jakimś realny elementem posiadanych dóbr, albowiem ustawodawca przyznał uprawnionym podmiotom, w tym dzieciom, roszczenie o zachowek. X. ta gwarancja udziału w majątku rodzica przyjmuje formę świadczenia wyrażonego w pieniądzu. Uwzględniając bogactwo życia ludzkiego i społecznego, logiczna jest możliwość wystąpienie sytuacji w których takie roszczenie pieniężne nie powinno być przyznane osobie najbliższej. Pozbawienia prawa do zachowku dokonuje spadkodawca w testamencie formułując rozrządzenie, w którym powołuje rzeczywiste zachowania uprawnionego, mieszczące się w zakresie norm dekodowanych z art. 1008 k.c. Jedną z przesłanek, która właśnie w niniejszej sprawie została powołana, to uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy. Warunkiem sine qua non skuteczności powołania tej przesłanki jest w pierwszej kolejności dysproporcja zachowań pomiędzy spadkodawcą a uprawnionym do zachowku. Chodzi o to, że nie jest wystarczające naruszenie obowiązków przez uprawnionego do zachowku, kiedy sam spadkodawca swoich obowiązków nie realizował. Wydziedziczenie bowiem opiera się na wadliwej postawie ze strony uprawnionego przy prawidłowym – społecznie aprobowanym – zachowaniu/postawie ze strony spadkodawcy. Nie sposób zaakceptować sytuacji, w której wydziedziczenie wynikałoby z niedopełnienia obowiązków rodzinnych przez dziecko wobec którego rodzic swoich obowiązków rodzinnych również niedopełniał.

Fakty ustalone w niniejszej sprawie, przedstawiają właśnie taki stan rzeczy. W istocie, zarówno pozwane jak i powód sprostał wykazaniu faktom, które na nich spoczywały zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu. Fakty istotne dla rozstrzygnięcia zasady odpowiedzialności były bezsporne między stronami, a wręcz wynikały także z treści testamentu. Spadkodawca nigdy nie uznawał i nie akceptował powoda jako swojego syna, nie zbudował z nim żadnej relacji, nie spotkał go i nie poznał go. Oczekiwanie w tej sytuacji od powoda wypełniania względem D. J. obowiązków rodzinnych w postaci zainteresowania w chorobie, odwiedzania w czasie świąt czy utrzymywania kontaktów byłoby absurdalne. W istocie wręcz niezgodne z wolą spadkodawcy, który faktycznie usunął F. J. ze swojego życia. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają twierdzenia o podejmowanych próbach kontaktu ze strony powoda i ich zakresie oraz sposobach kontaktu, których nie podjął, a w ocenie pozwanych mógł. Postawa U. J. oraz słowa zawarte w testamencie spadkodawcy jednoznacznie wskazują, że nie chcieli poznać ani spotkać F. J.. Samo nigdy nie podjęli żadnej próby kontaktu ani zbudowania relacji. W rezultacie, powód jakkolwiek obowiązków rodzinnych nie dopełniał, to sam spadkodawca sowich obowiązków nie dopełnił względem syna, nie chciał również aby powód realizował obowiązki rodzinne oraz nie traktował go jak członka rodziny. Przesłanka z art. 1008 pkt 3 k.c. wymaga w istocie, aby naruszenie obowiązków rodzinnych było rezultatem nieprawidłowej postawy uprawnionego do zachowku, nie zaś uzasadnionego konfliktu rodzinnego, czy niemożności faktycznej realizacji tych obowiązków. Chodzi o stan, w którym obowiązki rodzinne nie były dopełniane mimo potrzeby i oczekiwania ich realizacji

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w wyroku wstępnym.

sędzia Michał Przybył

Przepisy powołane w orzeczeniu

  • Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 - art. 309; art. 318; art. 318 § 1)
  • Dekret z dnia 8 października 1946 r. - Prawo spadkowe (Dz. U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328 - )
  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 - art. 1008; art. 1008 pkt. 3; art. 1009; art. 6)

Źródło: System Analizy Orzeczeń Sądowych (SAOS), orzeczenie nr 555209, dane pobrane 17 listopada 2026. Oryginał w SAOS. Orzeczenie zanonimizowały sądy. Nie sprawdzamy jego prawomocności ani późniejszych zmian, dlatego przed powołaniem się na nie sprawdź je w źródle.

Teksty z działu: Spadki

Inne orzeczenia z tego działu

Wszystkie orzeczenia z działu: Spadki